20. Yüzyılda Azerbaycan’da Yapılan Kur’an Tefsiri ve Meal Çalışmaları (Mehman İSMAYILOV)

“20. Yüzyılda Azerbaycan’da Yapılan Kur’an Tefsiri ve Meal Çalışmaları” başlıklı bu tez, modern dönemde Azerbaycan sahasında gerçekleştirilen Kur’an merkezli ilmî faaliyetleri tarihsel, fikrî ve metodolojik bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, özellikle 20. yüzyıl boyunca Azerbaycan’da Kur’an tefsiri ve mealine yönelik yaklaşımların hangi sosyo-politik ve kültürel şartlar altında ortaya çıktığını ele almaktadır.

Tezde, Çarlık Rusyası’nın son dönemi, Sovyetler Birliği süreci ve bağımsızlık sonrası dönem olmak üzere farklı tarihsel kesitlerde Kur’an çalışmalarının geçirdiği dönüşüm analiz edilmektedir. Bu bağlamda, Kur’an’ın anlaşılmasına yönelik faaliyetlerin yalnızca ilmî bir uğraş değil, aynı zamanda dinî kimliğin muhafazası ve yeniden inşasıyla doğrudan ilişkili olduğu ortaya konulmaktadır. Azerbaycan’da kaleme alınan tefsir ve meal çalışmalarının dil, yöntem, kaynak kullanımı ve yorum anlayışı bakımından taşıdığı özellikler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir.

Çalışma, klasik tefsir geleneği ile modern yorum anlayışı arasındaki süreklilik ve kırılma noktalarını tespit etmeyi hedeflemekte; yerel tefsir literatürünün İslam düşünce tarihi içindeki yerini belirginleştirmektedir. Bu yönüyle tez, Azerbaycan’daki Kur’an ilimleri geleneğini anlamaya yönelik akademik çalışmalara önemli katkılar sunmakta; çağdaş Kur’an yorumları, Türk-İslam düşünce tarihi ve bölgesel tefsir literatürü alanlarında çalışan araştırmacılar için temel bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır.